Bokserki czy slipy: czy bielizna wpływa na plemniki?

Bokserki czy slipy? Bokserki są prawdopodobnie nieco lepsze dla plemników, najpewniej dlatego, że luźniejsza bielizna utrzymuje jądra odrobinę chłodniejsze. Najlepsze badanie wykazało, że mężczyźni, którzy głównie nosili bokserki, mieli o około 25% wyższe stężenie plemników niż mężczyźni w ciaśniejszej bieliźnie. Ale żadne badanie nie wykazało, że zmiana bielizny zmienia szanse na ciążę, a brytyjska NHS (po angielsku) nazywa tę część niepewną.

Szczerze mówiąc, kiedy pracowałem nad własną jakością nasienia, zmieniłem bieliznę razem z całą resztą, nie sprawdzając dowodów. Gdy w końcu to sprawdziłem, odpowiedź okazała się ciekawsza niż „bokserki dobre, slipy złe”.

Dlaczego jądra muszą być chłodne? (Od tego zaczyna się całe pytanie)

Jądra znajdują się na zewnątrz ciała, żeby być o około 2 do 4°C chłodniejsze niż temperatura wnętrza ciała, a od tego zależy produkcja plemników. Przegląd z 2023 roku w Frontiers in Cell and Developmental Biology (po angielsku) podaje różnicę od 2°C do 4°C. Polska strona mp.pl pisze o tym podobnie: do słabej jakości nasienia może doprowadzić „przegrzewanie jąder, noszenie zbyt obcisłej bielizny, prowadzenie niezdrowego stylu życia oraz stosowanie używek” (mp.pl).

Na tym polega cała logika sporu o bokserki i slipy: ciaśniejsza bielizna trzyma wszystko bliżej ciała, więc teoretycznie jest cieplej.

👉 Część o cieple jest prawdziwa. Pytanie brzmi, czy bielizna ma znaczenie.

Co wykazało badanie Harvardu o bokserkach i slipach? (Liczba 25%, którą wszyscy cytują)

Mężczyźni, którzy głównie nosili bokserki, mieli o 25% wyższe stężenie plemników, o 17% wyższą całkowitą liczbę plemników i o 33% więcej plemników ruchliwych niż mężczyźni w ciaśniejszej bieliźnie. Pochodzi to z badania Harvardu z 2018 roku w Human Reproduction (po angielsku), w którym wzięło udział 656 mężczyzn z amerykańskiej kliniki leczenia niepłodności.

Źródło: Mínguez-Alarcón i wsp., Human Reproduction, 2018. 656 mężczyzn z amerykańskiej kliniki leczenia niepłodności; skorygowane średnie na próbkę; FSH zmierzono u 304 mężczyzn, a uszkodzenia DNA u 293. Wartości procentowe to własne szacunki badania, więc nieco różnią się od wyniku dzielenia średnich. „Ciaśniejsza” oznacza obcisłe slipy typu jockey, zwykłe slipy, bikini, bokserki obcisłe lub różne rodzaje na zmianę.

FSH, hormon, który każe jądrom wytwarzać plemniki, był o 14% niższy u mężczyzn w bokserkach. Autorzy sugerują, że organizm może bardziej się starać utrzymać produkcję plemników w ciaśniejszych, cieplejszych warunkach, ale zaznaczają, że wymaga to potwierdzenia.

Łatwo przeoczyć dwa szczegóły. Bokserki obcisłe liczyły się w tym badaniu jako „ciaśniejsze”, a nie luźniejsze. Poza tym byli to mężczyźni z kliniki leczenia niepłodności, którzy sami podawali, jaką bieliznę noszą, więc badanie pokazuje związek, a nie dowód, że to bokserki spowodowały różnicę.

Czy inne badania o bokserkach i slipach to potwierdzają? (Nie wszystkie)

Duże brytyjskie badanie wskazuje w tym samym kierunku, ale dwa mniejsze nie wykazały wyraźnej różnicy. Dlatego uczciwa ocena całości to słabe dowody.

• Wielka Brytania, 14 klinik leczenia niepłodności: mężczyźni noszący bokserki mieli o około jedną czwartą mniejsze ryzyko niskiego stężenia ruchliwych plemników (Povey i wsp., Human Reproduction, 2012, 939 przypadków wobec 1 310 mężczyzn bez problemu).
• USA, 97 mężczyzn: temperatura moszny wynosiła 33,8°C w bokserkach i 33,6°C w slipach, czyli bez realnej różnicy, i bez różnicy w nasieniu (Munkelwitz i Gilbert, Journal of Urology, 1998). Wniosek autorów: „The hyperthermic effect of brief style underwear has been exaggerated” (wpływ slipów na przegrzewanie jąder został wyolbrzymiony).
• USA, 501 par starających się o dziecko: bez różnicy w czasie do ciąży w zależności od rodzaju bielizny (Sapra i wsp., Andrology, 2016).

Brytyjska NHS dochodzi do tego samego na stronie o przyczynach niepłodności (po angielsku): „There's a link between increased temperature of the scrotum and reduced semen quality, but it's uncertain whether wearing loose-fitting underwear improves fertility” (istnieje związek między wyższą temperaturą moszny a gorszą jakością nasienia, ale nie wiadomo, czy noszenie luźnej bielizny poprawia płodność). Brytyjskie wytyczne NICE (po angielsku) mówią to samo.

👉 Przejście na bokserki jest tanie i nieszkodliwe. Tylko nie oczekuj cudów.

Co jeszcze ogrzewa plemniki? (Często bardziej niż bielizna)

Sauna i gorące warunki pracy mają więcej bezpośrednich dowodów szkodzenia nasieniu niż bielizna. Prawdopodobnie tu warto włożyć więcej wysiłku.

• Sauna: dwa razy w tygodniu przez trzy miesiące spowodowała „a strong impairment of sperm count and motility” (silne pogorszenie liczby i ruchliwości plemników) u 10 mężczyzn, w pełni odwrócone po sześciu miesiącach od zaprzestania (Garolla i wsp., Human Reproduction, 2013).
• Jacuzzi i gorące kąpiele: gdy 11 mężczyzn z problemami z płodnością z nich zrezygnowało, u 5 liczba ruchliwych plemników wzrosła co najmniej trzykrotnie (Shefi i wsp., International Braz J Urol, 2007).
• Laptop na kolanach: godzina pracy ogrzała mosznę nawet o 2,8°C, choć samo siedzenie ze zsuniętymi udami dawało 2,1°C. Plemników nie mierzono (Sheynkin i wsp., Human Reproduction, 2005).
• Gorąca praca: u 17 spawaczy odsetek plemników o prawidłowym kształcie spadł po sześciu tygodniach promieniowania cieplnego i wrócił do normy po przerwie (Bonde, British Journal of Industrial Medicine, 1992).

👉 Ciepło ma większe znaczenie niż tkanina. Bielizna to po prostu najłatwiejsze do kontrolowania źródło ciepła.

Czy ciepło uszkadza DNA plemników? (Ciepło tak, wpływu bielizny nie wykazano)

Długotrwałe ciepło może zwiększać uszkodzenia DNA plemników, ale badanie Harvardu nie wykazało związku między rodzajem bielizny a fragmentacją DNA. W małym francuskim eksperymencie ogrzewanie jąder o około 2°C przez mniej więcej 15 godzin na dobę zwiększyło fragmentację DNA od 20. dnia u pięciu ochotników, a po zaprzestaniu wszystko wróciło do normy do 73. dnia (Ahmad i wsp., Fertility and Sterility, 2012).

Ciepło może więc uszkadzać DNA plemników, ale nie znaleźliśmy badania pokazującego, że robią to slipy.

Po jakim czasie zmiana będzie widoczna w nasieniu? (Pomyśl o trzech miesiącach)

Przyjmij około trzech miesięcy. Wytworzenie plemnika trwa około 64 dni, a ta liczba sięga badań Hellera i Clermonta w Science z 1963 roku, plus czas, by dotarł do ejakulatu. We francuskim badaniu ciepła plemniki wróciły do normy do 73. dnia.

Brytyjska NHS (po angielsku) zwykle powtarza nieprawidłowe badanie nasienia po około trzech miesiącach od pierwszego, a badanie nasienia to jedyny sposób, żeby naprawdę sprawdzić, czy zmiana zadziałała. W Polsce przed badaniem zaleca się 3 do 5 dni wstrzemięźliwości seksualnej i niepicie alkoholu (NFZ, Ze Zdrowiem nr 14).

Jeśli wolisz obejrzeć niż czytać: na kanale stowarzyszenia pacjentów Nasz Bocian embriolog krótko tłumaczy, jak przygotować się do badania nasienia (2022, 1:33): 3 do 5 dni wstrzemięźliwości i bez alkoholu. Film nie dotyczy bielizny. Powstał w ramach odpłatnej współpracy stowarzyszenia z kliniką leczenia niepłodności.

Nie chodziło o jedną parę majtek. Chodziło o to, żeby przez wystarczająco długi czas usunąć ciepło z całego tygodnia.

Co naprawdę pomaga męskiej płodności? (Niezbyt efektowna lista)

Polskie źródła zaczynają od stylu życia: ograniczenia lub rezygnacji z alkoholu, rzucenia palenia, zbilansowanej diety, regularnej aktywności fizycznej i odpowiednio długiego snu (mp.pl). Pacjent.gov.pl dodaje, że nadmierna masa ciała „może wiązać się z obniżoną ilością i jakością nasienia”. Luźna bielizna jest na brytyjskiej liście NHS dotyczącej niskiej liczby plemników (po angielsku), obok rzucenia palenia i schudnięcia, jeśli trzeba.

Opisałem wszystko, co zmieniłem w ciągu sześciu miesięcy.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Polskie towarzystwa ginekologiczne (PTMRiE i PTGP, rekomendacje z 2018 roku) zalecają rozpoczęcie diagnostyki niepłodności po roku regularnego współżycia, jeśli kobieta ma mniej niż 35 lat i nie ma innych obciążeń, po 6 miesiącach po 35. roku życia, a po 40. roku życia jeszcze wcześniej, nawet od razu (PTMRiE i PTGP). Każda nieprawidłowość w wywiadzie lub badaniu kobiety albo mężczyzny, niezależnie od wieku, uzasadnia wcześniejszą diagnostykę. Jeśli Twoja partnerka ma 36 lat lub więcej, nie czekaj: brytyjskie wytyczne NICE (NG257) (po angielsku) mówią, że od 36. roku życia należy zaproponować skierowanie do specjalisty już na pierwszej wizycie. Do ginekologa nie potrzebujesz skierowania (NFZ). Badanie nasienia jest bezpłatne na podstawie skierowania od specjalisty, jeśli para bezskutecznie stara się o dziecko co najmniej 12 miesięcy (partnerka poniżej 35 lat) albo 6 miesięcy (partnerka powyżej 35 lat) (NFZ).

Idź wcześniej, niezależnie od tego, jak długo się staracie, jeśli zauważysz:

• Guzek lub obrzęk w jądrze, zmianę kształtu albo konsystencji, albo jedno jądro wyraźnie większe lub mniejsze od drugiego. Na mp.pl wśród niepokojących objawów wymieniono „każde powiększenie jądra”, „zgrubienia, nierówności powierzchni jądra” oraz „wyraźne zmniejszenie jądra” (mp.pl). Zgłoś się z tym do lekarza POZ. Jeśli podejrzewasz nowotwór, możesz iść prosto do onkologa, bo nie potrzebujesz do niego skierowania (pacjent.gov.pl).
• Znaną przyczynę niepłodności lub przeszłość, która może wpływać na płodność, na przykład operację jąder. Polskie towarzystwa uznają każdą taką nieprawidłowość za powód wcześniejszej diagnostyki, a brytyjskie NICE (po angielsku) mówi, że jeśli ma ją którekolwiek z partnerów, skierowanie należy zaproponować już na pierwszej wizycie.

Nagły, silny ból jądra to nagły przypadek. Na mp.pl czytamy: „W przypadku podejrzenia skrętu jądra należy niezwłocznie zgłosić się do izby przyjęć szpitala” (mp.pl), bo skręt utrzymujący się dłużej niż 6 godzin powoduje nieodwracalne zmiany w tkankach jądra. Jedź od razu na SOR albo zadzwoń pod 112.

Bokserki czy slipy: najczęstsze pytania

Czy bokserki zwiększają liczbę plemników?

Bokserki wiążą się z wyższą liczbą plemników, ale nie udowodniono, że ją zwiększają. W badaniu Harvardu z 2018 roku mężczyźni, którzy głównie nosili bokserki, mieli średnio 64,7 mln plemników w mililitrze, a ci w ciaśniejszej bieliźnie 51,9 mln, czyli przy bokserkach o około 25% więcej. To był jednorazowy obraz mężczyzn z amerykańskiej kliniki leczenia niepłodności, więc pokazuje związek, a nie przyczynę. Brytyjska NHS nadal wymienia luźną bieliznę wśród wskazówek przy niskiej liczbie plemników (po angielsku).

Co zdrowsze: bokserki czy bokserki obcisłe?

Bezpośrednio porównano je tylko w jednym badaniu: 501 par z USA, slipy, bokserki obcisłe i bokserki, bez różnic, które utrzymałyby się statystycznie, i bez różnicy w czasie do ciąży. W badaniu Harvardu bokserki obcisłe liczyły się jako ciaśniejsza bielizna. Jeśli chcesz wybrać luźniejszą opcję, to są to zwykłe bokserki.

Co pomaga zwiększyć męską płodność?

Polskie źródła wymieniają zmianę stylu życia: ograniczenie lub rezygnację z alkoholu, rzucenie palenia, zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną i odpowiednio długi sen (mp.pl), a także utrzymanie prawidłowej masy ciała, bo nadmierna masa ciała może wiązać się z obniżoną ilością i jakością nasienia (pacjent.gov.pl). Brytyjska NHS dodaje do tego luźną bieliznę, unikanie chemikaliów w pracy, takich jak pestycydy i rozpuszczalniki, oraz unikanie narkotyków, w tym sterydów anabolicznych (po angielsku). Rozsądne jest też rzadsze korzystanie z sauny i gorących kąpieli, bo małe badania pokazują, że ciepło szkodzi plemnikom, i to odwracalnie.

Czy ciepło zabija plemniki?

Długotrwałe ciepło szkodzi produkcji plemników. Ogrzewanie jąder o około 2°C przez mniej więcej 15 godzin na dobę obniżyło liczbę ruchliwych plemników od 20. dnia u pięciu ochotników, a sauna dwa razy w tygodniu mocno pogorszyła liczbę i ruchliwość plemników u 10 mężczyzn. W obu badaniach plemniki wróciły do normy po ustaniu ciepła.

Ile trwa regeneracja plemników po zmianie bielizny?

Przyjmij około trzech miesięcy. Produkcja plemników trwa około 64 dni, plus czas, by dotarły do ejakulatu, a po zakończeniu eksperymentalnego ogrzewania wskaźniki nasienia wróciły do poziomu wyjściowego do 73. dnia. Brytyjska NHS zwykle powtarza nieprawidłowe badanie nasienia po około trzech miesiącach (po angielsku). Zmianę bielizny śledziło tylko jedno malutkie badanie: u dwóch mężczyzn liczba plemników stopniowo spadała i rosła w każdym trzymiesięcznym okresie.

Część, która nie dotyczy bielizny

Zmiana bielizny to ta łatwa część i może dawać poczucie postępu, gdy niewiele innych rzeczy je daje. To coś znaczy: starania o dziecko sprawiają, że oboje szukacie czegokolwiek, co możecie kontrolować. To emocjonalne, trwa dłużej, niż byście chcieli, i przechodzicie przez to razem.

Czytaj dalej: pomocne poradniki o staraniach o dziecko

Więcej o zdrowiu plemników:

• Jak poprawić jakość nasienia naturalnie: efekty po 6 miesiącach
• Badanie nasienia: czego się spodziewać i czy warto
• Czy alkohol uszkadza plemniki? Alkohol a płodność: co mówią badania