Czy alkohol uszkadza plemniki? Alkohol a płodność: co mówią badania

Krótka odpowiedź: tak, dotyczy to obojga partnerów

Tak, alkohol wpływa na płodność i dotyczy to obojga partnerów. W metaanalizie z 2017 roku w Scientific Reports (po angielsku) połączono dane z 19 badań, obejmujących 98 657 kobiet. Kobiety, które piły, miały o 13% niższą szansę na zajście w ciążę w jednym cyklu niż kobiety, które nie piły.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) pisze wprost: „Alkohol negatywnie wpływa na płodność zarówno mężczyzn, jak i kobiet.” Brytyjskie wytyczne dotyczące płodności, NICE NG257 (po angielsku), mówią o mężczyznach, że „excessive alcohol intake is detrimental to semen quality” (nadmierne spożycie alkoholu szkodzi jakości nasienia).

Efekt rośnie wraz z ilością. Większość badań ma charakter obserwacyjny, więc pokazuje związek, a nie dowód.

Dowody w skrócie

Picie wiąże się z mniejszą szansą na poczęcie u kobiet i gorszym nasieniem u mężczyzn, a efekt rośnie wraz z ilością alkoholu.

Źródła: Fan 2017; Mikkelsen 2016; Jensen 2014; Ricci 2017; NICE NG257, 2026; Misell 2006; Rao 2022; Lyngsø 2019. Polska porcja standardowa to 10 g czystego alkoholu (KCPU), jednostka brytyjska to 8 g, duńska około 12 g. Wszystkie badania są w języku angielskim.

Dlaczego alkohol może wpływać na płodność? (Hormony to jedna z teorii)

Mechanizmy nie są ustalone, ale jedna z teorii mówi, że alkohol zaburza hormony rozrodcze obojga partnerów. U niej alkohol może zmieniać hormony odpowiedzialne za owulację, a u niego opisane niżej duńskie badanie 1 221 młodych mężczyzn powiązało alkohol ze zmianami poziomu testosteronu i SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe). KCPU opisuje to podobnie: alkohol „w przypadku mężczyzn zaburza proces spermatogenezy, natomiast w przypadku kobiet zaburza proces owulacji”.

Czy alkohol wpływa na owulację i płodność kobiety? (Co oznacza te 13%)

Tak, średnio: kobiety, które piją, mają o około 13% niższą szansę na zajście w ciążę w danym cyklu niż kobiety, które nie piją. Im więcej pije, tym większy spadek. W metaanalizie Fana picie do 12,5 g alkoholu dziennie (nieco więcej niż jedna polska porcja standardowa) wiązało się z 11% niższą szansą w cyklu. Powyżej tej ilości spadek wynosił 23%.

👉 To spadek względny, a nie 23 punkty procentowe. Ale dotyczy każdego miesiąca starań.

Z kolei badanie z BMJ obejmujące 6 120 Dunek starających się o ciążę naturalnie wykazało, że mniej niż 14 porcji tygodniowo (330 ml piwa lub 120 ml wina, to nie jest brytyjska jednostka) nie miało wyraźnego wpływu. To nie jest zielone światło: według broszury KCPU „Alkohol: czy można pić bezpiecznie?” „Wskazane jest, aby kobiety w ciąży i te które planują ciążę, zachowały całkowitą abstynencję od alkoholu.”

Czy alkohol wpływa na plemniki? (Liczba, jakość i regeneracja)

Tak: regularne picie większych ilości wiąże się z niższym stężeniem plemników, mniejszą ich liczbą i mniejszym odsetkiem plemników o prawidłowym kształcie. Najwyraźniejsze dane pochodzą z badania z BMJ Open z 2014 roku, obejmującego 1 221 Duńczyków w wieku 18 do 28 lat.

Gorsze nasienie pojawiało się od ponad 5 duńskich jednostek tygodniowo. Duńska jednostka to około 12 g, więc to około 60 g czystego alkoholu, czyli 6 polskich porcji standardowych.

Powyżej 40 duńskich jednostek tygodniowo (około 480 g, czyli 48 porcji) stężenie plemników było o 33% niższe niż u mężczyzn pijących 1 do 5 jednostek. To badanie przekrojowe, czyli zdjęcie jednej chwili, więc pokazuje związek, a nie przyczynę.

Które dane są więc właściwe? NICE NG257 (brytyjskie) podaje, że do 14 jednostek tygodniowo (około 112 g), rozłożone na kilka dni, „is unlikely to affect their semen quality” (raczej nie wpłynie na jakość nasienia), a metaanaliza z 2017 roku obejmująca 15 badań i 16 395 mężczyzn wykazała gorsze nasienie głównie u pijących codziennie, nie okazjonalnie. Badanie Jensena to jedno duże badanie obserwacyjne, w którym gorsze nasienie widać już od około 60 g tygodniowo. Dane nie są w pełni zgodne.

Polskie limity niskiego ryzyka z broszury KCPU (za WHO) są szersze: dla mężczyzn „Ilość alkoholu wypijanego łącznie w ciągu tygodnia nie powinna przekraczać 280 g alkoholu czystego”. Dotyczą jednak zdrowia ogólnie, a nie płodności, a broszura nie podaje osobnego limitu dla starań o dziecko. Ta sama broszura wymienia wśród skutków intensywnego picia „uszkodzeniem plemników i zmniejszeniem ich ruchliwości”.

Dowody na regenerację są skromne: jeden francuski opis przypadku (po angielsku) pokazał, że nasienie mężczyzny intensywnie pijącego wróciło do normy w ciągu trzech miesięcy od zaprzestania picia.

Czy alkohol wpływa na in vitro i leczenie niepłodności? (Dowody są niejednoznaczne)

Możliwe, przy około 8 porcjach standardowych tygodniowo lub więcej, ale badania nie są zgodne przy niższych ilościach. Metaanaliza z 2022 roku badań nad kofeiną i alkoholem w IVF i ICSI (26 922 kobiety lub ich partnerów) powiązała 84 g tygodniowo (około 8 porcji standardowych) z 7% niższymi szansami na ciążę u kobiet.

Amerykańskie badanie 2 545 par w trakcie IVF wykazało, że kobiety pijące 4 lub więcej amerykańskich drinków tygodniowo miały o 16% niższe szanse na żywe urodzenie niż kobiety pijące mniej niż 4.

Ale duńskie badanie w klinice leczenia niepłodności, obejmujące 1 708 kobiet (i ich partnerów), nie wykazało związku przy niskich i umiarkowanych ilościach.

Ile przed staraniami przestać pić? (Zasada trzech miesięcy)

Dla niej: odstawić alkohol już na etapie planowania ciąży. Dla niego: około trzech miesięcy przed staraniami, bo nowe plemniki pojawiają się po około dwóch miesiącach. KCPU zaleca, żeby osoby planujące ciążę, bądź mające problem z zajściem w nią, „wyeliminowały z diety napoje alkoholowe”. Brytyjska NHS pisze to wprost (po angielsku): „It's recommended that if you're pregnant or planning to become pregnant you should not drink alcohol.” (zaleca się, żeby osoby w ciąży lub planujące ciążę nie piły alkoholu).

Dla niego NICE nie każe odstawiać alkoholu całkowicie, ale zmiany wymagają czasu. W badaniu 11 mężczyzn z prawidłową liczbą plemników nowo wytworzone plemniki dotarły do ejakulatu średnio po 64 dniach. Trzy miesiące to rozsądny zapas, a nie zmierzona wartość.

My oboje odstawiliśmy alkohol na trzy miesiące, zanim zaczęliśmy się starać. Nie tylko jedno z nas. Oboje.

Ile to jest porcja standardowa? (Mniej, niż myślisz)

W Polsce porcja standardowa to 10 g czystego alkoholu: tyle zawiera 250 ml piwa 5%, 100 ml wina 12% albo 30 ml wódki 40%, według broszury KCPU. Jednostka brytyjska to 8 g, więc 14 jednostek z wytycznych NICE to około 112 g, czyli około 11 polskich porcji standardowych.

• Butelka piwa 0,5 l (5%): około 2 porcji
• Butelka wina 0,75 l (12%): około 7,5 porcji
• Butelka wódki 0,5 l (40%): około 17 porcji

Według tej samej broszury kobiety, które planują ciążę, powinny zachować całkowitą abstynencję, a w ciąży do poronienia może dojść, jak pisze KCPU, „nawet wtedy, gdy kobiety spożywają niewielkie ilości alkoholu”.

„Piłam, zanim dowiedziałam się o ciąży”: co teraz?

Od momentu, gdy się dowiesz, przestań pić i staraj się nie panikować: ryzyko jest prawdopodobnie niskie. Brytyjska NHS radzi unikać dalszego picia, a potem dodaje (po angielsku): „However, they should not worry unnecessarily, as the risks of their baby being affected are likely to be low.” (nie powinny martwić się niepotrzebnie, bo ryzyko dla dziecka jest prawdopodobnie niskie). Naczelni lekarze Wielkiej Brytanii (Chief Medical Officers) zgadzają się z tym, jeśli przed poznaniem ciąży wypijane ilości były niewielkie.

Polskie KCPU jest ostrożniejsze: „Nieznana jest bezpieczna ilość alkoholu w ciąży”, więc najważniejsze jest, żeby od momentu, gdy wiesz o ciąży, nie pić wcale.

Metaanaliza z 2019 roku 24 badań i 231 808 kobiet w ciąży wykazała nieco wyższe ryzyko poronienia przy piciu w czasie ciąży (iloraz szans 1,19). Nie obejmowała picia przed ciążą.

Jeśli alkohol pojawił się w czasie oczekiwania na test ciążowy i się martwisz, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym ciążę albo z ginekologiem lub położną. Do ginekologa nie potrzebujesz skierowania.

Najczęstsze pytania o alkohol i płodność

Czy mężczyzna może pić alkohol w czasie starań o dziecko?

Tylko w ograniczonym stopniu. NICE (brytyjskie) podaje, że do 14 jednostek tygodniowo (około 112 g, czyli 11 polskich porcji standardowych), rozłożone na kilka dni, raczej nie wpływa na jakość nasienia. Duńskie badanie 1 221 młodych mężczyzn powiązało więcej niż około 60 g tygodniowo (6 porcji) z gorszym nasieniem, a KCPU wymienia uszkodzenie plemników wśród skutków intensywnego picia, więc najprostszym bezpiecznym krokiem jest mocne ograniczenie alkoholu.

Ile przed staraniami o dziecko trzeba przestać pić?

Dla niej KCPU zaleca, żeby osoby planujące ciążę wyeliminowały alkohol, więc najlepiej przestać, gdy zaczyna się planować. Dla niego nowe plemniki docierają do ejakulatu po około dwóch miesiącach: w badaniu 11 mężczyzn średnio po 64 dniach. Trzy miesiące to rozsądny zapas.

Co się stanie, jeśli wypiję alkohol w czasie oczekiwania na test ciążowy?

Może to obniżyć szanse w tym cyklu. Jedno starsze badanie 413 kobiet (z lat 1990 do 1994) powiązało 3 do 6 drinków (nie brytyjskich jednostek) tygodniowo po owulacji z niższymi szansami na poczęcie. Jeśli potem okaże się, że jesteś w ciąży, przestań pić. Brytyjska NHS podaje, że ryzyko jest prawdopodobnie niskie, a KCPU, że bezpieczna ilość alkoholu w ciąży nie jest znana.

Czy można zajść w ciążę, pijąc alkohol?

Tak. U większości osób picie wiąże się z niższą szansą w cyklu, a nie z niemożnością poczęcia; bardzo intensywne picie może zatrzymać produkcję plemników. W duńskim badaniu 6 120 kobiet 69% zaszło w ciążę w ciągu maksymalnie 12 cykli obserwacji.

Czy odstawienie alkoholu zwiększy liczbę plemników?

Może, zwłaszcza po intensywnym piciu, ale bezpośrednich dowodów jest mało. Duńczycy pijący około 480 g (48 porcji) tygodniowo lub więcej mieli o 33% niższe stężenie plemników niż mężczyźni pijący od 1 do 5 duńskich jednostek, a jeden opis przypadku pokazał powrót nasienia osoby intensywnie pijącej do normy w ciągu trzech miesięcy od odstawienia.

To nie była kwestia silnej woli. Chodziło o to, żeby zrobić to razem.

Alkohol wpływa na płodność obojga partnerów, więc ograniczanie go działa najlepiej jako wspólna decyzja.

Jeśli wolisz obejrzeć niż czytać: na kanale stowarzyszenia pacjentów Nasz Bocian ginekolog krótko mówi o wpływie alkoholu na płodność kobiety (2024, 0:49). Film jest krótki i dotyczy tylko kobiet. Powstał w ramach odpłatnej współpracy stowarzyszenia z kliniką leczenia niepłodności.

Jeśli to trwa. Polskie towarzystwa ginekologiczne (PTMRiE i PTGP, rekomendacje z 2018 roku) zalecają rozpoczęcie diagnostyki niepłodności po roku regularnego współżycia, jeśli masz mniej niż 35 lat i nie ma innych obciążeń, po 6 miesiącach po 35. roku życia, a po 40. roku życia jeszcze wcześniej, nawet od razu, gdy planujesz ciążę. Każda nieprawidłowość w wywiadzie lub badaniu kobiety albo mężczyzny, niezależnie od wieku, uzasadnia wcześniejszą diagnostykę. Do ginekologa nie potrzebujesz skierowania. Żadna polska strona nie podaje, po ilu próbach inseminacji domowej szukać pomocy. Brytyjskie wytyczne NICE (NG257, po angielsku) zalecają dalszą diagnostykę po 6 cyklach sztucznej inseminacji bez ciąży, a od 36. roku życia skierowanie do specjalisty już na pierwszej wizycie. Porozmawiaj z ginekologiem o tym, co dotyczy Ciebie.

Jeśli potrzebujesz pomocy, żeby przestać pić. Jak podaje KCPU, „osoby uzależnione są w Polsce leczone bezpłatnie” w placówkach z kontraktem NFZ, a do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania. Możesz też zacząć od lekarza POZ. Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia, 800 199 990, jest bezpłatny i czynny codziennie od 16:00 do 21:00.

Jeśli Twój organizm jest fizycznie uzależniony od alkoholu, nie przerywaj picia z dnia na dzień. Według mp.pl zespół abstynencyjny „jest stanem zaburzeń somatycznych i psychicznych wynikających z nagłego odstawienia alkoholu”, od niewielkiego niepokoju po zagrażające życiu drgawki i majaczenie. Najpierw uzyskaj poradę lekarza: skierowanie na oddział leczenia zespołów abstynencyjnych może wystawić każdy lekarz, także lekarz POZ (KCPU).

Zadzwoń pod 112 przy ciężkich objawach odstawienia alkoholu: omamach (halucynacjach), silnym drżeniu, splątaniu lub drgawkach. Mp.pl pisze o drgawkach abstynencyjnych, że konieczne jest „wezwanie pogotowia ratunkowego”, a przy majaczeniu alkoholowym, że najważniejsze jest „niezwłoczne dostarczenie” osoby chorej do szpitala. Omamy, silne drżenie i splątanie jako powód do telefonu pod 112 to zasada ostrożności Maia Baby, oparta na brytyjskiej NHS (po angielsku).

Czytaj dalej: pomocne przewodniki po staraniach o dziecko

• Jak zwiększyć szanse na ciążę: 9 naturalnych sposobów
• Jak poprawić jakość nasienia naturalnie: efekty po 6 miesiącach
• Wczesne objawy ciąży: co dzieje się po owulacji