Tak, niski poziom estrogenu może naprawdę przeszkadzać w owulacji, a objawy łatwo zrzucić na coś zupełnie innego. Ja przez miesiące robiłam dokładnie to, zanim ktoś pomógł mi poskładać to w całość.
Co zauważyłam najpierw (zanim wiedziałam, że to hormony)
Moje miesiączki zrobiły się trochę nieprzewidywalne. Czasem spóźnione, czasem skąpsze niż zwykle, a w jednym miesiącu w ogóle się nie pojawiły.
Szczerze mówiąc, zrzuciłam to na stres, bo byliśmy w trakcie przeprowadzki i to wydawało się wystarczającym wyjaśnieniem. Nie było to do końca błędne, ale nie wyjaśniało wszystkiego.
Dopiero po kilku cyklach porządnego śledzenia cyklu pojawił się powtarzalny wzorzec, którego nie dało się już zbyć byle wyjaśnieniem.
Jeśli miesiączka się nie pojawia, pierwszy krok jest prosty: zrób test ciążowy. Według mp.pl „najczęstszą przyczyną braku miesiączki u kobiety w wieku rozrodczym jest ciąża”.
Co estrogen właściwie robi w Twoim cyklu?
Estrogen to jeden z głównych hormonów, które mówią Twojemu ciału, że komórka jajowa jest gotowa do uwolnienia. W przybliżeniu łańcuch wygląda tak: estrogen rośnie przez pierwszą połowę cyklu → błona śluzowa macicy się buduje, a komórka jajowa dojrzewa → następuje owulacja. Mp.pl opisuje to krótko: estrogeny „regulują cykl miesiączkowy”.
Jeśli estrogen nie rośnie wystarczająco, ten środkowy etap może po cichu nie przebiec prawidłowo. Strona brytyjskiej NHS o miesiączkach i płodności (po angielsku) wyjaśnia związek cyklu z owulacją dość jasno, choć nie zagłębia się w estrogen.
Naprawdę nie wiedziałam, że estrogen ma takie znaczenie. Wrzuciłam go do szuflady „hormon ze szkolnej biologii”, a nie do czegoś, co ma bezpośredni wpływ na to, czy owuluję.
Jeśli wolisz obejrzeć niż czytać: na kanale stowarzyszenia pacjentów Nasz Bocian film „Cykl miesiączkowy” (2024, 1:18) pokazuje, jak cykl i hormony płciowe współpracują. Nie mówi on o niskim estrogenie, tylko o tym, jak wygląda cykl, więc to wprowadzenie do tego, co poniżej.
Jak zmienia się estrogen w Twoim cyklu
Ten fragment wolałabym, żeby ktoś mi po prostu narysował, zamiast tłumaczyć.
Poziom estrogenu nie jest stały przez cały miesiąc. Tuż po miesiączce jest niski, rośnie przez pierwszą połowę cyklu (faza folikularna, termin, który musiałam sprawdzić), osiąga ostry szczyt tuż przed owulacją, żeby wyzwolić skok LH, a potem spada i rośnie ponownie łagodniej w drugiej połowie, gdy pałeczkę przejmuje progesteron. Mp.pl zaznacza, że stężenie estradiolu zmienia się w zależności od fazy cyklu, więc zmienny jest też zakres norm.
Rozdział o fizjologii cyklu miesiączkowego w StatPearls (po angielsku) podaje konkretne liczby dla tego środkowego fragmentu: LH rośnie około dziesięciokrotnie podczas skoku, a owulacja zwykle następuje około 36 do 44 godzin po jego początku. Ten czas warto znać, jeśli planujesz coś wokół owulacji.
Gdy ludzie mówią „niski estrogen”, zwykle mają na myśli, że ten pierwszy wzrost nie przebiega jak trzeba, a nie że estrogen jest niski każdego dnia miesiąca. Zrozumienie tej różnicy zajęło mi żenująco długo.
Objawy, które powinnam była wziąć poważniej
Z perspektywy czasu miałam większość z nich przez kilka miesięcy, zanim naprawdę się tym zajęłam:
- Miesiączki nieregularne, skąpsze, a czasem w ogóle ich nie było
- Wahania nastroju, które były nieco silniejsze niż zwykle
- Bóle głowy, które wracały mniej więcej w tym samym momencie cyklu, a które brytyjska NHS uznaje za hormonalny ból głowy
- Uczucie suchości, przed którym nikt specjalnie nie ostrzega, a które może być związane z hormonami. Mp.pl pisze, że estrogeny „zwiększają nawilżenie pochwy”
- Sen lżejszy i bardziej poprzerywany niż zwykle
Żaden z tych objawów osobno nie wydawał się czymś poważnym. Dopiero gdy ułożyłam je razem, wzorzec stał się oczywisty.
Kilka z nich pokrywa się też z wczesnymi objawami ciąży, przez co czas oczekiwania na test ciążowy był każdego miesiąca bardziej mylący.
👉 To, co naprawdę zmieniło mój sposób patrzenia: to nie były przypadkowe złe tygodnie, tylko te same objawy pojawiające się w tej samej części cyklu, raz po raz.
Jak lekarze to właściwie badają
Przyznam, że zakładałam, że będzie jedno proste badanie z wyraźną granicą. Nie ma, nie do końca.
Przegląd niskiego estrogenu w Cleveland Clinic (po angielsku) mówi, że lekarz może sprawdzić poziom badaniem krwi, ale że wynik może być niedokładny, jeśli nadal miesiączkujesz, bo estrogen naturalnie się zmienia w cyklu. Mp.pl mówi to samo po polsku: estradiol zmienia się z fazą cyklu, a „normy estrogenów w poszczególnych laboratoriach mogą się różnić”. Dlatego to, kiedy zrobisz badanie, jest tak samo ważne jak sam wynik, podobnie jak od terminu zależy, co może Ci powiedzieć test ciążowy po owulacji.
Dlatego też byłabym ostrożna wobec każdego źródła (także tego tekstu), które podaje jedną pewną liczbę jako „tę” normę. Zakresy różnią się w zależności od laboratorium i dnia cyklu, więc to, co powie Twój lekarz o Twoich wynikach, ma większe znaczenie niż cokolwiek, co przeczytasz.
To, co naprawdę skłoniło mnie do umówienia wizyty, to uświadomienie sobie, że estrogen nie jest tylko hormonem płodności. Mp.pl pisze, że estrogeny „zapobiegają osteoporozie, wspomagając mineralizację kości”, a brytyjska NHS nazywa go niezbędnym dla zdrowych kości i wymienia brak miesiączek przez ponad sześć miesięcy z powodu nadmiernych ćwiczeń lub zbyt restrykcyjnej diety jako czynnik ryzyka osteoporozy w przyszłości.
Czy to naprawdę niski estrogen, czy coś innego?
Warto to powiedzieć wprost, bo mnie to zmyliło: nieregularne miesiączki mają wiele możliwych przyczyn, a niski estrogen to tylko jedna z nich. Mp.pl wymienia wśród nich „zaburzenia hormonalne (np. hiperprolaktynemia, pierwotna niedoczynność tarczycy)”, „przedwczesne wygasanie czynności jajników” oraz „zaburzenia odżywiania, wyczynowe uprawianie sportu, stres”. Bolesne lub nietypowo obfite miesiączki wskazują znowu gdzie indziej.
PCOS (zespół policystycznych jajników; brytyjska NHS zmieniła jego nazwę na zespół metaboliczno-hormonalny jajników, PMOS, choć w Polsce nadal mówi się PCOS) to według pacjent.gov.pl choroba, „w której zaburzenia hormonalne prowadzą do braku owulacji, często powodują trudności z zajściem w ciążę”. Mp.pl wiąże ją z cyklami bezowulacyjnymi i nadmiarem androgenów, a insulinooporność często jej towarzyszy i zwiększa produkcję androgenów, czyli z problemem insuliny i męskich hormonów, a nie z niskim estrogenem. Mamy tu historię osoby, która zaszła w ciążę po rozpoznaniu PCOS. Historia jest po angielsku: publikujemy ją w oryginalnym brzmieniu, bez tłumaczenia, żeby zachowała autentyczność.
Mp.pl wymienia wśród objawów niedoczynności tarczycy „zaburzenia miesiączkowania” i suchą, łuszczącą się skórę, a brytyjska NHS dodaje do tej listy obniżony nastrój, co jest niewygodnie bliskie mojej własnej liście. Przetrenowanie i niedojadanie też mogą obniżać estrogen: mp.pl wymienia wśród przyczyn wtórnej niewydolności jajników z niskim estrogenem „anoreksja, przewlekłe głodzenie” i „nadmierny wysiłek fizyczny (sportowcy)”. Jeśli miesiączki całkiem ustały i masz mniej niż 40 lat, mp.pl opisuje przedwczesną niewydolność jajników i radzi zgłosić się do ginekologa; brytyjska NHS opisuje wcześniejszą lub przedwczesną menopauzę do 45. roku życia. To kolejna możliwość, którą warto porządnie wykluczyć.
Tych przyczyn nie da się od siebie odróżnić na podstawie samych objawów i to jest najmocniejszy argument za porządnymi badaniami krwi zamiast stawiania sobie diagnozy z listy takiej jak ta. Umów wizytę u ginekologa (nie potrzebujesz skierowania) albo u lekarza POZ.
Jeśli to trwa. Polskie towarzystwa ginekologiczne (PTMRiE i PTGP, rekomendacje z 2018 roku) zalecają rozpoczęcie diagnostyki niepłodności po roku regularnego współżycia, jeśli masz mniej niż 35 lat i nie ma innych obciążeń, po 6 miesiącach po 35. roku życia, a po 40. roku życia jeszcze wcześniej, nawet od razu, gdy planujesz ciążę. Każda nieprawidłowość w wywiadzie lub badaniu kobiety albo mężczyzny, niezależnie od wieku, uzasadnia wcześniejszą diagnostykę. Do ginekologa nie potrzebujesz skierowania. Żadna polska strona nie podaje, po ilu próbach inseminacji domowej szukać pomocy. Brytyjskie wytyczne NICE (NG257, po angielsku) zalecają dalszą diagnostykę po 6 cyklach sztucznej inseminacji bez ciąży, a od 36. roku życia skierowanie do specjalisty już na pierwszej wizycie. Porozmawiaj z ginekologiem o tym, co dotyczy Ciebie.
Co naprawdę pomogło
Nie rzuciłam się od razu na suplementy, choć chciałam, jeśli mam być szczera, bo wydawało się to najszybszym rozwiązaniem.
Najpierw pomogło po prostu to, że znowu zaczęliśmy porządnie jeść (przez przeprowadzkę żyliśmy na jedzeniu na wynos), i powrót do w miarę normalnego rytmu snu. Nic odkrywczego.
Nie chodziło o magiczny suplement. Chodziło o to, żeby dać ciału podstawowe warunki, których potrzebowało, żeby znowu zechciało regulować własne hormony.
Potem zaczęliśmy zwracać znacznie większą uwagę na jedzenie i uznaliśmy ten przewodnik o jedzeniu w czasie starań o dziecko za przydatny jako punkt wyjścia, a nie ścisły plan. Większość innych naturalnych sposobów na zwiększenie płodności, które wypróbowaliśmy, to warianty tych samych niewymyślnych podstaw.
Moje cykle wyrównały się w ciągu mniej więcej dwóch miesięcy. Wtedy wydawało się to powolne, choć było szybsze, niż się spodziewałam, kiedy już naprawdę coś zmieniliśmy.
Niski estrogen a płodność: najczęstsze pytania
Czy można zajść w ciążę przy niskim estrogenie?
To możliwe, ale niski estrogen może sprawić, że owulacja jest mniej regularna albo w niektórych miesiącach w ogóle nie następuje, co naturalnie utrudnia poczęcie. To nie jest automatyczne „nie”, tylko coś, co warto potraktować poważnie, zamiast ignorować.
Co powoduje niski estrogen u osoby starającej się o dziecko?
Do częstych czynników należą znaczna niedowaga, nadmierny wysiłek fizyczny, silny stres i niektóre choroby podstawowe. Według mp.pl wtórną niewydolność jajników z niskim estrogenem wiąże się m.in. z anoreksją, przewlekłym głodzeniem i nadmiernym wysiłkiem fizycznym. Czasem nie ma jednej oczywistej przyczyny, co szczerze mówiąc bywa frustrujące, gdy szuka się odpowiedzi.
Czy z objawami niskiego estrogenu warto iść do lekarza?
Prawdopodobnie tak, zwłaszcza jeśli miesiączki stały się nieregularne albo ustały na więcej niż kilka cykli. Umów wizytę u ginekologa (nie potrzebujesz skierowania) albo u lekarza POZ. Badanie krwi może sprawdzić poziom hormonów i to znacznie szybsza droga do jasności niż zgadywanie.
Jaka jest różnica między niskim estrogenem a dominacją estrogenu?
To w zasadzie przeciwne problemy, więc dziwne, że listy objawów w ogóle się nakładają, ale tak jest (oba mogą wiązać się z nieregularnymi miesiączkami i zmianami nastroju). To kolejny powód, dla którego badanie jest lepsze niż wypatrywanie objawów.
Czy niski estrogen może minąć sam, bez leczenia?
U niektórych osób tak, zwłaszcza gdy wiąże się z czymś przejściowym, jak stres, niedojadanie albo nadmierny wysiłek, a ta przyczyna potem ustępuje. U innych, szczególnie gdy jest choroba podstawowa, potrzebne jest prawdziwe leczenie. Ocenić to może tylko lekarz na podstawie wyników badań.
Ta historia zapadła mi w pamięć, bo nie chodziło w niej tak naprawdę o wykres hormonów ani listę objawów. Chodziło o to, jak długo ignorowałam sygnały własnego ciała, bo żaden z nich nie wydawał się dość dramatyczny, żeby się liczyć.
To Matthew zasugerował, żebym porządnie śledziła objawy, czego sama bym nie zrobiła. To właśnie chciałabym przekazać dalej: osoba, która przez to przechodzi, zwykle najpóźniej traktuje to poważnie, a to, że ktoś jest z Tobą w tym wszystkim, znaczy więcej niż samo śledzenie.
Czytaj dalej: pomocne przewodniki po staraniach o dziecko
Szukasz więcej wsparcia opartego na dowodach w czasie starań o dziecko? Te przewodniki szerzej opisują pokrewne pytania:
- Dieta na płodność: co jeść w czasie starań o dziecko
- Stres a zajście w ciążę: czy stres utrudnia starania o dziecko?
- Dni płodne: kiedy najłatwiej zajść w ciążę i kiedy inseminować
- Bolesne miesiączki: kiedy to coś więcej niż zwykły skurcz?
- Jak zwiększyć szanse na ciążę: 9 naturalnych sposobów
